تسونامی

تسونامی، لە زمانی ژاپۆنییەوە بۆ "شەپۆلی بەندەر"؛ شەپۆلی شۆکی دەریا کە بەهۆی بوومەلەرزە یان بوومەلەرزە دەریاییەکان و هەروەها زەوی لەرزینەکانی ژێردەریایی گەورەوە دەستپێدەکات، کە لە ناوچەی سەرچاوەیەوە بە خێرایی زیاتر لە 500 کم/کاتژمێر (بەتایبەت لەسەر ئاوی قووڵ) بڵاودەبێتەوە و هێشتا لە کەناراوەکانی دووردا وەک یەکێک یان زیاتر شەپۆلە زەبەلاحەکان بە بەرزییەکی زۆر (تا زیاتر لە ٣٠ م) لەگەڵ هێزی تێکدەرانەی هاوتا. بەڵام لەسەر دەریای کراوە بەرزی شەپۆلەکان تەنها چەند دەسیمەترێکە، هەرچەندە لە درێژی شەپۆلێکی زۆر دەیان کیلۆمەتردا. تسونامی بە تایبەتی لە حاڵەتی سەرچاوەی بوومەلەرزە قووڵەکاندا (کەمتر لە ٣٠ کم قووڵ) و هێزی بوومەلەرزە زیاتر لە ٧ لەسەر پێوەرەکانی ڕێختەر دەستپێدەکات. تسونامی بە تایبەتی لە کەناراوەکانی زەریای هێمن ڕوودەدات، بەڵام زیاتر لە ٣٠ ڕووداوی وێرانکەری تسونامی تەنها لە ناوچەی دەریای ناوەڕاست لە سەردەمی مێژووییدا تۆمارکراوە. ماوەی چەند دەیەیەک خزمەتگوزاری ئاگادارکردنەوەی تسونامی لە وڵاتانی هاوسنووری زەریای هێمن بوونی هەیە. بەو پێیەی شەپۆلەکانی بوومەلەرزە یان شەپۆلی بوومەلەرزە دەستبەجێ تۆمار دەکرێن، چەند کاتژمێرێک پێشوەختە ئاگادارکردنەوە لە نێوان ئەلاسکا و هاوای یان هاوایی و ئەمریکای باشوور هەیە، بۆ نموونە پێش ئەوەی شەپۆلێکی زەبەلاح کە ڕەنگە دەستی پێکردبێت بگاتە کەناراوەکانی بەرامبەر. نەخشەی تەکتۆنیکی پلێتەکان ئەو ناوچانە نیشان دەدات کە مەترسی شەپۆلی مەل و بایان لەسەرە.

نموذج الاتصال