ئەناتۆمی و فیزیۆلۆژیای مرۆڤ


 بوارگەلێکی بەیەکەوە گرێدراون کە تێگەیشتنێکی هەمەلایەنە لە پێکهاتە و ئەرکەکانی جەستەی مرۆڤ دەبەخشن. ئەناتۆمی گرنگی بە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتەکانی جەستە دەدات، لە کاتێکدا فیزیۆلۆژیا قووڵ دەبێتەوە لە چۆنیەتی کارکردنی ئەم پێکهاتانە بۆ پاراستنی ژیان. لێرەدا تێڕوانینێکی گشتی بۆ ئەم بابەتە سەرنجڕاکێشانە دەخەینەڕوو:

 1. ئەناتۆمی: 1.
 ئەناتۆمی بریتییە لە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە فیزیاییەکانی لەش، لە ئاستی ماکرۆسکۆپی (وەک ئەندام و سیستەم) تا ئاستی مایکرۆسکۆپی (لەوانەش خانە و شانەکان). بریتییە لە پارچەکردن و چاودێریکردن و پشکنینی ئەندامە جیاوازەکانی جەستە بۆ تێگەیشتن لە شوێن و شێوە و قەبارە و پەیوەندییەکانیان لەگەڵ یەکتردا. ئەناتۆمی بە شێوەیەکی گشتی دابەش دەکرێت بەسەر چەند لقێکدا، وەک:

    ئە. ئەناتۆمی گشتی: ئەمەش بریتییە لە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە بینراوەکانی جەستە بەبێ پێویستی بە مایکرۆسکۆپ. نموونەی ئەندامەکان، ئێسکەکان، ماسولکە و دەمارەکان.
   
    ب. ئەناتۆمی وردبینی: ئەمەش تیشک دەخاتە سەر لێکۆڵینەوە لە شانە و خانەکان لەسەر ئاستی خانەیی بە بەکارهێنانی مایکرۆسکۆپ. بریتییە لە بافتزانی (لێکۆڵینەوە لە شانەکان) و خانەزانیی (لێکۆڵینەوە لە خانەکان).
   
    ج. ئەناتۆمی گەشەکردن: ئەمەش گۆڕانکارییەکانی پێکهاتەکانی جەستە لە دووگیانیەوە تا گەورەبوون دەکۆڵێتەوە، لەوانەش قۆناغەکانی گەشەکردنی کۆرپەلە و کۆرپەلە.

 2. فیزیۆلۆژی: 1.
 فیزیۆلۆژیا ئەو ئەرک و میکانیزمانە دەکۆڵێتەوە کە ڕێگە بە جەستەی مرۆڤ دەدات پرۆسەی جۆراوجۆری ژیانی ئەنجام بدات و هۆمۆستاسیس بپارێزێت. بریتییە لە لێکۆڵینەوە لە کارلێکی ئەندامەکان، شانەکان، خانەکان و مۆلیکولەکان بۆ ئەوەی تێبگەین کە چۆن پێکەوە کاردەکەن. هەندێک بوارە سەرەکییەکانی فیزیۆلۆژی بریتین لە:

    ئە. فیزیۆلۆژیای دڵ و خوێنبەرەکان: لێکۆڵینەوە لە دڵ و خوێنبەرەکان، تیشک دەخاتە سەر سوڕی خوێن و ڕۆڵی لە گواستنەوەی ئۆکسجین و ماددە خۆراکیەکان بۆ شانە و ئەندامەکان.
   
    ب. فیزیۆلۆژیای هەناسەدان: تێگەیشتن لە میکانیزمەکانی هەناسەدان و ئاڵوگۆڕی گازی سییەکان، کە ئۆکسجین هەڵدەمژرێت و دووەم ئۆکسیدی کاربۆن لەناو دەچێت.
   
    ج. فیزیۆلۆژیای دەمار: پشکنینی کارەکانی سیستەمی دەمار، لەوانەش گواستنەوەی سیگناڵە کارەباییەکان (ئیمپاڵسی دەمار) و ڕۆڵی لە هەماهەنگی جووڵەی جەستە و هەستکردن بە هەستەکان.
   
    د. فیزیۆلۆژیای گورچیلە: لێکۆڵینەوە لە ئەرکەکانی گورچیلە، وەکو پاڵاوتنی گورچیلە، دووبارە هەڵمژینی و دەردانی، بۆ ڕێکخستنی شلەکانی لەش و نەهێشتنی پاشماوە.
   
    هـ. فیزیۆلۆژیای ناوپۆشی لەش: لێکۆڵینەوە لە سیستەمی ناوپۆشی لەش، کە ڕژێنە جۆراوجۆرەکان دەگرێتەوە کە هۆرمۆنەکان دەردەکەن بۆ ڕێکخستنی کارەکانی جەستە و گەشەکردن و میتابۆلیزم و زاوزێ.

 تێگەیشتن لە ئەناتۆمی و فیزیۆلۆژیای مرۆڤ بۆ پسپۆڕانی پزیشکی، وەک پزیشک و پەرستار و توێژەران زۆر گرنگە، چونکە بناغەی دەستنیشانکردنی نەخۆشیەکان و پەرەپێدانی چارەسەرەکان و ئەنجامدانی توێژینەوەی پزیشکی پێکدەهێنێت. جگە لەوەش، تاکەکان دەتوانن بڕیاری ئاگادارانە سەبارەت بە تەندروستی و خۆشگوزەرانی خۆیان بدەن، ئەمەش دەبێتە هۆی تێگەیشتنێکی باشتر لە چۆنیەتی کارکردنی جەستەیان و وەڵامدانەوەی هاندەری جۆراوجۆر. گەڕانی بەردەوامی ئەناتۆمی و فیزیۆلۆژی بەشدارە لە پێشخستنی زانستی پزیشکی، کە دەبێتە هۆی باشترکردنی پراکتیکەکانی چاودێری تەندروستی و بەرزکردنەوەی پێزانینمان بۆ ئاڵۆزی و سەرسوڕهێنەری جەستەی مرۆڤ.

نموذج الاتصال